Su Deposu Temizleme İşleminde Dikkat Edilmesi Gereken İş Güvenliği Önlemleri

Su deposu temizliği, dışarıdan basit bir yıkama işlemi gibi görünse de iş güvenliği literatüründe "Kapalı Alan Çalışması" (Confined Space Work) statüsünde değerlendirilen, yüksek risk barındıran teknik bir operasyondur. Dar giriş noktaları, içeride biriken zehirli gazlar, su-elektrik teması ve yoğun kimyasal kullanımı, bu işlemi sıradan bir temizlikten ayırır. Hem personelin can güvenliğini sağlamak hem de operasyonun sorunsuz tamamlanması için uluslararası iş sağlığı ve güvenliği (İSG) standartlarına harfiyen uyulması zorunludur.

Peki, profesyonel bir su deposu temizleme işleminde dikkat edilmesi gereken iş güvenliği önlemleri nelerdir? İşte temizlik öncesinde, sırasında ve sonrasında alınması gereken hayati tedbirler:

1. Temizlik Öncesi Hazırlık ve Ortam Güvenliği

Operasyon başlamadan önce, çalışma alanındaki potansiyel tehlikeler bertaraf edilmelidir.

• Enerji İzolasyonu (EKED/LOTO Prosedürü): Deponun içerisindeki dalgıç pompalar, şamandıra sistemleri ve hidrofor bağlantılarına giden tüm elektrik akımı ana şalterden kesilmelidir. Şalterin üzerine "Çalışma Var, Açmayın" etiketi asılarak (EKED - Etiketle, Kilitle, Emniyete Al, Dene) sistem kilitlenmelidir. Aynı şekilde depoya su girişini sağlayan ana vanalar da kapatılıp kilitlenmelidir.
• Zehirli Gaz Ölçümü ve Havalandırma: Yer altı depolarında veya uzun süre kapalı kalmış alanlarda metan, hidrojen sülfür (çürük yumurta kokusu) veya karbonmonoksit gibi boğucu gazlar birikebilir. Temizlik personeli içeri girmeden önce ortamdaki oksijen ve zehirli gaz seviyeleri portatif gaz dedektörleri ile ölçülmelidir. Temizlik boyunca deponun içine temiz hava basan endüstriyel fanlar (havalandırma sistemleri) kesintisiz çalıştırılmalıdır.
• Aydınlatma Güvenliği: Depo içi genellikle karanlıktır. Aydınlatma için kullanılacak seyyar lambaların, elektrik çarpma riskini sıfıra indirmek amacıyla mutlaka düşük voltajlı (12V veya 24V) ve su sıçramalarına karşı yalıtımlı (IP67 veya Ex-Proof) olması gerekir.

2. Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Kullanımı

Depo içine girecek olan teknik personelin fiziki yapısını kimyasallardan ve fiziksel darbelerden korumak için eksiksiz donanıma sahip olması yasal bir zorunluluktur.

• Tam Yüz Gaz Maskesi: Klor, ozon veya hidrojen peroksit gibi dezenfektanlar uygulandığında, kapalı alanda yoğun bir kimyasal gaz açığa çıkar. Solunum yollarını korumak için personelin karbon filtreli, tam yüz gaz maskesi takması şarttır.
• Sıvı Geçirmez İş Tulumu: Kullanılan dezenfektanların ciltte kimyasal yanıklara veya tahrişe yol açmasını engellemek için, personelin boyundan ayak bileklerine kadar tam koruma sağlayan, tek kullanımlık veya yıkanabilir sıvı geçirmez tulum giymesi gerekir.
• Kaymaz Çizme ve Koruyucu Eldiven: Zemin balçık, yosun veya kimyasal köpük nedeniyle son derece kaygan olacaktır. Düşme ve kaymaları önlemek için altı derin tırtıllı çizmeler ile kimyasala dayanıklı nitril iş eldivenleri kullanılmalıdır.
• Emniyet Kemeri (Paraşüt Tipi): Özellikle derinliği fazla olan (yer altı veya yüksek kule) depolarına dikey girişlerde, personelin düşmesini engellemek veya acil bir baygınlık durumunda personeli yukarı çekebilmek için paraşüt tipi emniyet kemeri ve yaşam hattı (tripod sistemi) kullanılmalıdır.

3. Çalışma Esnasında Alınacak Operasyonel Önlemler

Güvenlik sadece ekipman giymekle bitmez; operasyonun yürütülüş biçimi de güvenliğe uygun olmalıdır.

• Dışarıda Gözcü (Gözetmen) Bulundurma: İş güvenliği kuralları gereği, kapalı alan çalışmalarında içeriye giren personelin yanında, mutlaka deponun dışında bekleyen en az bir gözlemci olmalıdır. Dışarıdaki personel içeriye girmez, ancak içerideki personelle sürekli göz teması veya sesli iletişim kurarak durumunu kontrol eder.
• Kimyasalların Doğru Oranda Kullanımı: Dezenfektanlar "ne kadar çok, o kadar temiz" mantığıyla kullanılmamalıdır. Sağlık Bakanlığı yönergelerinde belirtilen dozajların üzerine çıkılması, içerideki personelin zehirlenmesine veya deponun iç çeperlerinin korozyona uğramasına (erimesine) neden olur.
• Kayma ve Düşmelere Karşı Dikkatli Hareket: Yüksek basınçlı yıkama makineleri (150-200 bar) çalıştırılırken ortaya çıkan geri tepme kuvveti personelin dengesini bozabilir. Makine tetiklerine basılırken sağlam bir duruş pozisyonu alınmalıdır.
• Acil Durum Planı: Herhangi bir gaz sızıntısı, nefes darlığı, kayıp düşme veya bayılma durumunda, dışarıdaki gözetmenin içeri nasıl müdahale edeceği (veya ilk yardım ve itfaiye ekiplerini nasıl koordine edeceği) önceden belirlenmiş acil durum eylem planına göre yürütülmelidir.

İş güvenliği kurallarının esnetilmesi, su deposu temizliği gibi kapalı alan çalışmalarında ölümcül kazalara yol açabilir. Bu nedenle bu işlemler; sertifikalı, yüksekte çalışma ve kapalı alan eğitimlerini tamamlamış, İSG kurallarına hakim profesyonel firmalar tarafından gerçekleştirilmelidir.

• Su Kesintileri Sonrasında Su Deposu Temizliğinin Önemi

Kendi işlerimizden: önce ve sonra

Aşağıdaki dört kare sahada çektiğimiz fotoğraflardır; ilk ikisi bir deponun temizlik öncesi ve sonrası, sonraki ikisi başka bir deponun.